Dyskusja.

Informacje jakie warto przeczytać w mediach oraz artykuły przygotowane dla uczetników Kongresu.

Konwencja z Faro – nowa filozofia ochrony dziedzictwa kultury

dodano: 7-05-2015 dodaj komentarz

Świadomość wartości dziedzictwa podstawą wszelkich działań ochronnych dotyczących dziedzictwa kulturowego. Wszelkie systemu ochronne, tak krajowe, jak i międzynarodowe, bazują więc na działaniach w zakresie edukacji i upowszechniania. Żadne instrumenty prawne nie będą w pełni skuteczne bez świadomości wartości dziedzictwa i jego znaczenia. Założenie to legło u podstaw Konwencji ramowej w sprawie wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa, przyjętej w dniu 13 października 2005 r., a otwartej do podpisu przez państwa członkowskie Rady Europy w dniu 27 października 2005 r. w Faro (dalej: Konwencja z Faro).

Podstawowym celem Konwencji jest podkreślenie znaczenia dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa, a w konsekwencji budowania mechanizmów demokratycznych funkcjonowania państwa. Art. 1 Konwencji wskazuje, że może być to osiągnięte poprzez: po pierwsze, uznanie, że prawa odnoszące się do dziedzictwa kulturowego są nieodłącznie związane z prawem do uczestnictwa w życiu kulturalnym, zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka; po drugie, uznanie indywidualnej i zbiorowej odpowiedzialności wobec dziedzictwa kulturowego; po trzecie, podkreślenie, że zachowanie dziedzictwa kulturowego i zrównoważone korzystanie z niego mają na celu rozwój społeczny i podniesienie jakości życia; po czwarte, podjęcie kroków niezbędnych do zastosowania postanowień niniejszej Konwencji w odniesieniu do wkładu dziedzictwa kulturowego w tworzeniu pokojowego i demokratycznego społeczeństwa oraz w proces zrównoważonego rozwoju i promowaniu różnorodności kulturowej, a także lepszej synergii kompetencji pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami publicznymi, instytucjonalnymi i prywatnymi.

Realizacja celów Konwencji powiązana jest z wyrażonymi w art. 4 Konwencji prawami i obowiązkami dotyczącymi dziedzictwa kulturowego. W szczególności, wskazuje się, że każdy człowiek, samodzielnie lub wspólnie z innymi, ma prawo korzystania z dziedzictwa kulturowego i powinien przyczyniać się do jego ubogacania. Konwencja staje się tym samym źródłem nowego praw człowieka – prawa do korzystania z dziedzictwa kulturowego.

Prawo do korzystania z dziedzictwa kulturowego może być przedmiotem wyłącznie takich ograniczeń, które są niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w celu ochrony interesu publicznego oraz praw i wolności innych ludzi. Chodzi tu w szczególności o rozstrzygnięcie kolizji jaka może powstać między prawem własności, a prawem do korzystania z dziedzictwa. Przy czym ramowy charakter Konwencji sprawia, co należy po raz kolejny podkreślić, że sama konwencji i nie kreuje określonego prawa jednostek. Prawo o takim charakterze może być wprowadzone tylko w ramach systemu prawa wewnętrznego poszczególnych państw w procesie implementacji.

Zgodnie z art. 4 pkt. b Konwencji z Faro każdy człowieka odpowiada, samodzielnie lub wspólnie z innymi, za poszanowanie dziedzictwa kulturowego innych ludzi oraz za poszanowanie swego własnego dziedzictwa kulturowego, a co za tym idzie, wspólnego dziedzictwa Europy. Podkreślony został więc obowiązek jaki jednostka i społeczeństwo mają względem dziedzictwa, które powołani jesteśmy przekazać przyszłym pokoleniom. Przy czym Konwencja z Faro dotyka bardzo ważnego aspektu ochrony dziedzictwa, poprzez odniesienie tego zagadnienia do sfery praw człowieka oraz promowania szerszego ujęcia rozumienia pojęcia dziedzictwa i jego związku z narodem oraz społeczeństwem. Wykracza ona poza dotychczasową koncepcję ochrony, ograniczającą się tradycyjnie do zarezerwowanej dla środowisk akademickich i specjalistycznych wiedzy na temat zabytkowych budynków i miejsc historycznych, bez większego wpływu na strategie rozwoju lokalnego, regionalnego, jak i narodowego. Tymczasem chociażby promowana w aktach prawa międzynarodowego, jak i w polskiej Konstytucji, zasada zrównoważonego rozwoju, nakazuje uwzględniać dziedzictwo narodowe, jako jeden z czynników rozwoju, a jego ochronę poddaje działaniu zasady decentralizacji i pomocniczości. Dziedzictwo kulturowe jako nośnik wartości jest spoiwem tworzącym naród, co sprawia, że nie można pomijać kontekstu społecznego jego ochrony. Należy je chronić dla ludzi, a nie przed ludźmi. Dziedzictwo nie jest wyłącznie domeną przeszłości, wręcz przeciwnie, jest częścią współczesności i decyduje o losach przyszłych pokoleń. Ochrona dziedzictwa powinna być postrzegana jako proces, w który wpisana jest nieustanna ewolucja, gdzie czynniki społeczne mają decydujące znaczenie.

Bardzo ważnym dla ogólnej wymowy Konwencji było wprowadzenie zasady współodpowiedzialności za dziedzictwo oraz podkreślenie znaczenia partycypacji społecznej zmierza do zapewnienia równowagi między społeczeństwem, a środowiskami akademickimi oraz specjalistami. Staje się to podstawową wytyczną dla formułowanych coraz częściej programów zarządzania dziedzictwem na różnych szczeblach. Dziedzictwo przestaje być czymś obiektywnym, co daje się zdefiniować w naukowych pracach akademickich, stając się przedmiotem badań w ramach toczącego się życia społecznego, będąc definiowane i waloryzowane przez daną wspólnotę, a nie wyłącznie ekspertów np. z zakresu konserwacji[1]. W związku z tym w planach zarządzania oraz programach opieki przedstawiciele świata nauki i konserwacji, stają się równoprawnymi partnerami z NGO’sami oraz pozostałymi organizacjami społecznymi. Stają się oni współodpowiedzialni za dziedzictwo kulturowe. Przyjęcie zasad Konwencji z Faro polega w istocie na demokratyzacji procesów zachodzących w ochronie dziedzictwa.

dr hab. Katarzyna Zalasińska, Prezes Oddziału TOnZ w Warszawie

[1] J. Pirkovic, Unpacking the convention into challenging action for member states, w: w: Heritage and Beyond, Paryż 2009, 25.

Komentarze

Twój komentarz zostanie opublikowany dopiero po zatwierdzeniu przez moderatora.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>